źródło:szpitalmazovia.pl

Nietrzymanie moczu (NM) jest objawem, który może występować w pewnych sytuacjach u obu płci i we wszystkich grupach wiekowych. Objaw ten występuje jednak najczęściej u kobiet. Nawet co czwarta dorosła kobieta przyznaje się do tej dolegliwości, przy czym u zdecydowanej większości nasilenie nietrzymania moczu jest małe i często ustępuje samoistnie.

Istnieją dwie zasadnicze przyczyny mimowolnego wycieku moczu z pęcherza: uszkodzenie mechanizmu trzymania moczu i zaburzenie czynności mięśnia wypieracza moczu. Dlatego wyróżniamy wysiłkowe nietrzymanie moczu i naglące nietrzymanie moczu.

Znacznie rzadziej spotyka się nietrzymanie moczu z przepełnienia oraz wyciek moczu spowodowany obecnością przetoki moczowej.

Przyczyny nietrzymania moczu
Do przyczyn wysiłkowego nietrzymania moczu zaliczamy czynniki uszkadzające czynny (zwieracz zewnętrzny cewki moczowej) i bierny (powięzi i więzadła miednicy) mechanizm trzymania moczu. Niewydolność zwieracza zewnętrznego cewki spowodowana jest zwykle uszkodzeniem jego unerwienia w wyniku urazu porodowego, komunikacyjnego lub jatrogennego (operacje). Częściej jednak dochodzi do osłabienia powięzi i więzadeł miednicy w wyniku porodów oraz zmian w strukturze kolagenu, będących objawem starzenia się. Udowodnionym czynnikiem osłabiającym mechanizm bierny jest również znaczna otyłość.

Naglące nietrzymanie moczu wywołane jest patologicznymi skurczami pęcherza moczowego, odczuwanymi zwykle jako nagle pojawiająca się silna potrzeba oddania moczu czyli parcie naglące. Nieprawidłowa czynność pęcherza może być spowodowana: urazem lub schorzeniem ośrodkowego układu nerwowego (urazy kręgosłupa, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona), zwiększonym oporem w odpływie moczu z pęcherza (u mężczyzn zwykle powiększony stercz, u kobiet najczęściej znaczne obniżenie przedniej ściany pochwy), zmianami degeneracyjnymi w ścianie pęcherza moczowego związanymi ze starzeniem się.

Diagnostyka nietrzymania moczu

• Wywiad:
  • dla wysiłkowego nietrzymania moczu charakterystyczne jest popuszczanie moczu w czasie kaszlu, kichania, podnoszenia ciężkich przedmiotów.
  • naglące nietrzymanie moczu objawia się obecnością parć naglących, czyli gwał-townie narastającej potrzeby oddania moczu. Początkowo pacjenci zwykle wytrzymują parcie, jednak z czasem staje się to coraz trudniejsze i pojawia się wyciek moczu. Może to być kilka kropli, ale może też dochodzić do całkowitego opróżnienia pęcherza. Parciom zwykle towarzyszy częstomocz dzienny i nocny.
  • nietrzymanie moczu z przepełnienia pojawia się gdy pęcherz moczowy jest przepełniony i rozciągnięty maksymalnie wypieracz nie jest w stanie skurczyć się. Do wycieku moczu dochodzi co kilkanaście - kilkadziesiąt minut. Pęcherz pozostaje jednak nadal pełny. Charakterystyczny w tym stanie jest brak uczucia parcia na mocz.
  • obecność przetoki moczowej, zwykle przetoki pęcherzowo-pochwowej, można podejrzewać w przypadku stałego wycieku moczu w dzień i w nocy po operacji w obrębie dróg rodnych lub po radioterapii w obrębie miednicy.
• Badanie ginekologiczne
  Celem tego badania jest ocena śluzówki pochwy, statyki narządu rodnego oraz wykonanie próby kaszlowej. Dodatni wynik próby kaszlowej (wyciek moczu z cewki) stanowi jednoznaczne potwierdzenie obecności wysiłkowego nietrzymania moczu.
• Badanie ogólne moczu, USG jamy brzusznej z oceną nerek oraz zalegania moczu w pęcherzu po oddaniu moczu, cytologia osadu moczu.
  

Leczenie zachowawcze wysiłkowego nietrzymania moczu można stosować w przypadku niewielkiego lub umiarkowanego nasilenia. Wszystkie metody mają za zadanie wzmocnienie mięśni krocza. Zalecane jest regularne stosowanie ćwiczeń Kegla lub stożków dopochwowych, alternatywą może być elektrostymulacja przezpochwowa i stymulacja polem elektromagnetycznym.

Ćwiczenia Kegla: należy wykonywać co najmniej 3 razy dziennie. Polegają na kurczeniu i rozluźnianiu mięśni krocza w seriach po 10x. Mięśnie należy utrzymywać napięte przez 6-8 sekund. Zmniejszenie nasilenia dolegliwości pojawia się po kilku tygodniach regularnie wykonywanych ćwiczeń. Efekt terapeutyczny szybko mija po ich zaprzestaniu. Najczęstszymi przyczynami nieskuteczności tej metody jest nieregularne wykonywanie ćwiczeń oraz nieprawidłowe wykonywanie skurczów (napinanie pośladów, brzucha, ud zamiast mięśni krocza) dlatego pierwsze ćwiczenia powinny być wykonywane pod kontrolą lekarza lub fizjoterapeuty.

Zastosowanie stożków dopochwowych ułatwia ćwiczenie mięśni, ponieważ wysuwający się z pochwy stożek odruchowo pobudza mięśnie przepony moczowo-płciowej do skurczu. Ćwiczenia ze stożkami należy wykonywać również regularnie 3 razy dziennie po 15 minut.

Elektrostymulacja przezpochwowa (faradyzacja, technika interferencyjna) polega na stymulacja nerwów miednicy powodują zwiększenie oporu cewkowego i napięcia mięśni miednicy mniejszej. Skuteczność metody ocenia się na 30-80%.

Leczenie zabiegowe wysiłkowego nietrzymania moczu
Obecnie w większości przypadków pierwotnego WNM w leczeniu zabiegowym stosuje się syntetyczne taśmy podcewkowe. Zabieg trwa krótko, jest mało inwazyjny, a jego skuteczność oceniana jest na 85-95%. Ryzyko powikłań jest niewielkie, ale należy się z nimi liczyć. Do najczęstszych powikłań zaliczamy miejscowy zanik śluzówki pochwy, zakażenie taśmy, perforację pęcherza moczowego lub cewki moczowej, uraz naczyń i nerwów, zatrzymanie moczu, pojawienie się częstej potrzeby oddawania moczu.

Leczenie naglącego nietrzymania moczu
Naglące nietrzymanie moczu leczy się zupełnie inaczej niż wysiłkowe nietrzymanie moczu. Tu podstawą terapii jest stosowanie odpowiednich leków. Są to silnie działające substancje, które wymagają indywidualnego dopasowania dawki. Problemem mogą być działania niepożądane, z których do najbardziej uciążliwych zaliczamy suchość w ustach, zaparcia, suchość oczu, nudności, nieostre widzenie, zaburzenia rytmu serca. Leków tych nie wolno stosować m.in. u chorych z jaskrą zamkniętego kąta przesączania, z ciężkimi zaburzeniami czynności przewodu pokarmowego, z zespołem suchego oka.

Inną formą leczenia naglącego nietrzymania moczu jest trening pęcherza moczowego. Polega na regularnym oddawaniu moczu w ściśle określonych i stopniowo wydłużanych odstępach czasu. W przypadku wystąpienia parcia na mocz należy starać się przeczekać skurcz pęcherza moczowego. Postępowanie takie może przynieść znaczną poprawę subiektywną. Jeśli terapia farmakologiczna zawodzi lub jest przeciwwskazana pozostaje ostrzykiwanie pęcherza moczowego toksyną botulinową, wykonywane w nie-których ośrodkach urologicznych. Ten przezcewkowy zabieg przynosi znaczną poprawę subiektywną i obiektywną, zwykle jednak wystarcza na kilka lub kilkanaście miesięcy. Można go wielokrotnie powtarzać.